Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ) αποτελούν τον πυλώνα της ελληνικής οικονομίας, αντιπροσωπεύοντας κοντά στο 99,8% του συνόλου των επιχειρήσεων και ένα σημαντικό μέρος της απασχόλησης στη χώρα. Παρά τη μεγάλη τους αριθμητική παρουσία, όμως, τα ελληνικά ΜμΕ εμφανίζουν χαμηλή παραγωγικότητα και δυσκολεύονται να περάσουν σε φάση πραγματικής και βιώσιμης ανάπτυξης. Σύμφωνα με στοιχεία για το 2024, για κάθε 1.000 κατοίκους αντιστοιχούν στην Ελλάδα 79 ΜμΕ, έναντι μέσου όρου 58 στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο παραμένει από τις χαμηλότερες στην Ε.Ε.
Μέσα σε αυτό το επιχειρηματικό περιβάλλον, ένα από τα πιο καθοριστικά εμπόδια για την ανάπτυξη είναι το φαινόμενο που αποκαλούμε Founder Bottleneck, η κατάσταση όπου η επιχείρηση εξαρτάται υπερβολικά από τον ιδρυτή της για κάθε σημαντική απόφαση και λειτουργία. Αυτό το άρθρο εξετάζει τι είναι το Founder Bottleneck, πώς επηρεάζει τις ελληνικές ΜμΕ, τι κόστος έχει για την ανάπτυξη και πώς μπορεί να ξεπεραστεί.
Ο όρος Founder Bottleneck περιγράφει μια κατάσταση στην οποία ο ιδρυτής ή ο CEO μιας επιχείρησης είναι ουσιαστικά ο μοναδικός που παίρνει κρίσιμες αποφάσεις, διαχειρίζεται λειτουργικά ζητήματα και καθοδηγεί ομάδες. Σε επιχειρήσεις όπου αυτό συμβαίνει, οι διαδικασίες δεν είναι δομημένες και οι αποφάσεις πρέπει να περνούν μέσα από τον ιδρυτή για να υλοποιηθούν.
Αυτό δεν αφορά μόνο την έλλειψη εμπιστοσύνης στην ομάδα, αλλά και την απουσία σαφώς καθορισμένων ρόλων, διαδικασιών και μετρήσιμων δεικτών απόδοσης. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμη και αν προσληφθούν ικανά στελέχη, η έλλειψη δομής περιορίζει την αυτονομία τους και τελικά επαναφέρει στο ίδιο σημείο το όλο σύστημα λήψης αποφάσεων πίσω στον ιδρυτή.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι ενώ οι ελληνικές ΜμΕ είναι πολύ περισσότερες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η συμβολή τους στην παραγωγικότητα και στην προστιθέμενη αξία παραμένει σχετικά χαμηλή. Οι ΜμΕ παράγουν λιγότερη οικονομική αξία ανά εργαζόμενο σε σχέση με άλλες χώρες της Ε.Ε., γεγονός που συνδέεται με τη δυσκολία τους να αξιοποιήσουν πλήρως την ανθρώπινη και τεχνολογική τους δυναμική. Το αποτέλεσμα είναι ότι, παρά την υψηλή αριθμητική παρουσία, η πραγματική συνεισφορά τους στην οικονομική μεγέθυνση είναι συγκριτικά μικρότερη.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Founder Bottleneck λειτουργεί ως φρένο στην ανάπτυξη. Όταν η επιχείρηση στηρίζεται σε ένα άτομο για κάθε σημαντική λειτουργία, η ταχύτητα λήψης αποφάσεων μειώνεται, οι στρατηγικές αναπτύξεις καθυστερούν και η ομάδα δεν μπορεί να αναλάβει πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να ανεβάσουν την απόδοση και τα αποτελέσματα.
Υπάρχουν ορισμένα σαφή σημάδια που δείχνουν ότι μια επιχείρηση λειτουργεί με bottleneck στον ιδρυτή.
Το πρώτο είναι ότι κάθε απόφαση, ακόμη και μικρή ή καθημερινή, επιστρέφει για τελική έγκριση στον ιδρυτή. Αυτό δημιουργεί ουρές εργασιών, καθυστερήσεις και μειώνει την αποτελεσματικότητα.
Ένα δεύτερο σημάδι είναι η έλλειψη ξεκάθαρων ρόλων και ευθυνών στην ομάδα. Χωρίς σαφή ρόλο και αρμοδιότητες, τα μέλη της ομάδας δεν μπορούν να λειτουργήσουν ανεξάρτητα και να πάρουν πρωτοβουλίες.
Επίσης, όταν δεν μπορεί να γίνει αξιόπιστη εκτίμηση για το τι θα πωληθεί τον επόμενο μήνα, αυτό δείχνει ότι η επιχείρηση δεν έχει λειτουργικό σύστημα πωλήσεων και προβλέψιμο pipeline.
Παράλληλα, η παραγωγικότητα της επιχείρησης μοιάζει να εξαρτάται άμεσα από τον ιδρυτή και όχι από δομημένα συστήματα και μετρήσιμους δείκτες, κάτι που δημιουργεί συνεχή πίεση και “πυροσβεστική” λειτουργία.
Συχνά, η ομάδα περιμένει οδηγίες για καθημερινά θέματα που θα μπορούσαν να λυθούν ανεξάρτητα, γεγονός που υπογραμμίζει την έλλειψη διαδικασιών και αυτονομίας.
Επιπλέον, κάθε νέο πρόβλημα γίνεται “project του ιδρυτή” αντί να αντιμετωπίζεται μέσω καθιερωμένων διαδικασιών, επιβεβαιώνοντας ότι το σύστημα δυσλειτουργεί σε επίπεδο ροής εργασιών.
Τέλος, ακόμα και μικρές αλλαγές ή δοκιμές νέων ιδεών κολλούν επειδή δεν υπάρχει σαφές πλαίσιο ή διαδικασία για να υλοποιηθούν χωρίς την απόλυτη εμπλοκή του ιδρυτή.
Το Founder Bottleneck δεν είναι απλώς μια «κακή συνήθεια» στη λειτουργία της επιχείρησης. Έχει αντιληπτό κόστος στην παραγωγικότητα, στην ταχύτητα λήψης αποφάσεων, στην καινοτομία και τελικά στην οικονομική απόδοση της εταιρείας. Όταν μια επιχείρηση δεν μπορεί να αυξήσει τις πωλήσεις, δεν μπορεί να εκμεταλλευτεί ευκαιρίες και δεν μπορεί να κλιμακώσει τις λειτουργίες της, τότε η ανάπτυξη παγώνει.
Οι εκθέσεις για τις ΜμΕ στην Ελλάδα δείχνουν ότι η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο είναι από τις χαμηλότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εν μέρει λόγω της δομής και του μεγέθους των επιχειρήσεων. Η Ελλάδα εμφανίζει υψηλό ποσοστό πολύ μικρών επιχειρήσεων, δηλαδή επιχειρήσεων με λιγότερους από δέκα εργαζόμενους, οι οποίες παραμένουν κολλημένες σε λειτουργικά και οργανωτικά θέματα αντί να επικεντρώνονται στην ανάπτυξη και την καινοτομία.
Αντίθετα, επιχειρήσεις με πιο δομημένες λειτουργίες τείνουν να εμφανίζουν υψηλότερη παραγωγικότητα και πιο σταθερή μεγέθυνση, σύμφωνα με ευρύτερα επιχειρηματικά μοντέλα. Η διαφορά στην παραγωγικότητα μεταξύ μικρών και μεγάλων εταιρειών δείχνει ότι η υιοθέτηση καινοτόμων πρακτικών και συστημάτων μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στη συνολική απόδοση
Πολλοί επιχειρηματίες πιστεύουν ότι μπορούν να ξεπεράσουν το bottleneck απλώς με νέους ανθρώπους στην ομάδα. Αυτό όμως δεν αρκεί. Ακόμη και πολύ ικανοί υπάλληλοι χρειάζονται δομή, ρόλους, διαδικασίες και KPI για να λειτουργήσουν ανεξάρτητα. Χωρίς αυτά, οι νέες προσλήψεις καταλήγουν να αναπαράγουν τα ίδια προβλήματα, απλώς με περισσότερα άτομα στη ροή εργασιών.
Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι ποιος κάνει τη δουλειά, αλλά πώς γίνεται η δουλειά. Αν δεν υπάρχουν σαφή workflows, κανόνες και συστήματα, τότε κάθε νέα hire γίνεται μέρος ενός συστήματος που εξακολουθεί να βασίζεται στον ιδρυτή και όχι στη δομή.
Η εισαγωγή δομής δεν είναι πολυτέλεια αλλά στρατηγική ανάγκη για ανάπτυξη. Όταν η επιχείρηση ορίζει λειτουργικές διαδικασίες, ρόλους, KPI και dashboards που μετρούν την απόδοση, τότε:
Μια δομημένη επιχείρηση είναι καλύτερα προετοιμασμένη να κλιμακώσει, να καινοτομήσει και να αντιμετωπίσει δυσκολίες χωρίς να κολλάει σε καθημερινές λειτουργίες.
Αν αναγνωρίζετε σημάδια bottleneck στην επιχείρησή σας, όπως την ανάγκη έγκρισης κάθε απόφασης από εσάς, την αβεβαιότητα για τις πωλήσεις του επόμενου μήνα ή μια ομάδα που περιμένει συνεχώς οδηγίες, τότε πιθανότατα η ανάπτυξη της εταιρείας σας καθυστερεί επειδή λείπει η δομή και η αυτονομία.
Αυτή η κατάσταση δεν είναι σπάνια στις ελληνικές ΜμΕ. Αντίθετα, αποτελεί ένα από τα βασικά εμπόδια που εμποδίζουν την πραγματική ανάπτυξη, την παραγωγικότητα και τη στρατηγική εξέλιξη της επιχείρησης.
Η πρώτη κίνηση είναι να αξιολογήσετε πού ακριβώς σταματάει η ανάπτυξη και ποια είναι τα σημεία που περνούν όλα από τον ιδρυτή. Ένα σύντομο diagnostic session μπορεί να σας δείξει τις λύσεις που χρειάζεστε, να εντοπίσει bottleneck και να προτείνει πρακτικές για να βελτιώσετε τη δομή και την αυτονομία της ομάδας σας. Μια συζήτηση 30 λεπτών μπορεί να είναι το πρώτο βήμα για μια πιο οργανωμένη, πιο κερδοφόρα και πιο scalable επιχείρηση.